Sexualitate osasungarria, atsegingarria eta adeitasunezkoa
Edukien taula
«Gure sexualitatea gure gorputzean errotuta dago, gizon edo emakume garen aldetik dugun nortasunak eraginda, eta plazera, afektuak, komunikazioa, desira eta beste hainbat alderdi barne hartzen ditu».
Sexualitatea eta STIak
Gozatu modu atsegingarrian, osasungarrian eta adeitasunezkoan
Sexualitatea eremu zabala eta askotarikoa da, eta ez da koitora (sarketara) mugatzen. Arrisku-praktiketan parte hartzeko aukerak areagotu egiten dira substantzien eraginpean, eta, gainera, haiek kontsumitzeak ez du sexu-erantzuna hobetzen laguntzen. Gure esku dago gure bizitzari eta osasunari buruzko erabakiak hartzea; horregatik, beharrezkoa da informazioa izatea arriskuak murrizteko zer eta nola egin daitekeen jakiteko.
Sexualitatea ez da plazera soilik; beste pertsona batzuekiko harremana ere hartzen du bere baitan, eta erakarpenaren, desiraren, maitemintzearen, maitasunaren, kitzikapenaren, adiskidetasunaren eta beste sentimendu batzuen artean ager daiteke.
Gure bikotekidearekin desioetan eta asmoetan bat etortzea ideala bada ere, askotan ez da horrela izaten. Horregatik, funtsezkoa da gure lehentasunak adieraztea eta beste pertsonarenak ezagutzea, harreman osasungarria izateko.
Funtsezkoa da gure sexualitatea aztertzea, eta, beste pertsona batzuekin bada, galdetzea, adieraztea, negoziatzea eta une bakoitzean gustatzen zaiguna aurkitzea. Hala ere, sexu-praktika batzuek nahi gabeko haurdunaldiak eta sexu-transmisiozko infekzioak (GIB barne) bezalako arriskuak dakartzate. Jarraian, arrisku-praktika nagusiak gogorarazten dizkizugu, baita nola babestu ere, haietan parte hartzea erabakitzen baduzu.
STIak edo sexu-transmisiozko infekzioak
Uzkurtzeko edo transmititzeko, odol-fluxuan sartu behar dute
Birusa
IZENA
GIB
NON DAGO?
INFEKTATZEKO ARRISKUA DAUKATEN PRAKTIKAK
IZENA
Giza papilomaren birusa
NON DAGO?
Larruazala – Mukosa infektatua – Genitaletako garatxoak
INFEKTATZEKO ARRISKUA DAUKATEN PRAKTIKAK
Uzkizko/baginako sarketa –
Sexu-harremanak: ahoa-genitalak
IZENA
C hepatitisa
NON DAGO?
Odola
INFEKTATZEKO ARRISKUA DAUKATEN PRAKTIKAK
Uzkizko/baginako sarketa
IZENA
B hepatitisa
NON DAGO?
Odola – Semena – Baginako jariakina
INFEKTATZEKO ARRISKUA DAUKATEN PRAKTIKAK
Uzkizko/baginako sarketa – Sexu-harremanak: ahoa-genitalak
IZENA
A hepatitisa
NON DAGO?
Eginkariak
INFEKTATZEKO ARRISKUA DAUKATEN PRAKTIKAK
Sexu-harremanak: ahoa-uzkia
Uzkurtzeko edo transmititzeko, odol-fluxuan sartu behar dute
Birusa
IZENA
NON DAGO?
INFEKTATZEKO ARRISKUA DAUKATEN PRAKTIKAK
GIB
Infektatutako larruazala eta mukosak ukitzeagatik bakarrik
Bakterioak
Sifilisa
Txankroa edo larruazala – Mukosa infektatu
Uzkizko/baginako sarketa – Sexu-harremanak: ahoa-genitalak – Sexu-harremanak: ahoa-uzkia
Gonorrea
Zakil-jariakinak – bagina – uzkia – eztarria
Uzkizko/baginako sarketa – Sexu-harremanak: ahoa-genitalak – Sexu-harremanak: ahoa-uzkia
Zakil-jariakinak – bagina
Uzkizko/baginako sarketa
Infektatutako larruazala eta mukosak ukitzeagatik bakarrik
Bakterioak
IZENA
Sifilisa
NON DAGO?
Txankroa edo larruazala – Mukosa infektatu
INFEKTATZEKO ARRISKUA DAUKATEN PRAKTIKAK
Uzkizko/baginako sarketa – Sexu-harremanak: ahoa-genitalak – Sexu-harremanak: ahoa-uzkia
IZENA
Gonorrea
NON DAGO?
Zakil-jariakinak – bagina – uzkia – eztarria
INFEKTATZEKO ARRISKUA DAUKATEN PRAKTIKAK
Uzkizko/baginako sarketa – Sexu-harremanak: ahoa-genitalak – Sexu-harremanak: ahoa-uzkia
IZENA
Klamidiosia
NON DAGO?
Zakil-jariakinak – bagina
INFEKTATZEKO ARRISKUA DAUKATEN PRAKTIKAK
Uzkizko/baginako sarketa
Parasitoak
Pubis-zorriak
Pubiseko ilearekin kontaktu zuzena
Larruazala pubiseko larruazalarekin kontaktu intimoa izatea
Parasitoak
IZENA
Pubis-zorriak
NON DAGO?
Pubiseko ilearekin kontaktu zuzena
INFEKTATZEKO ARRISKUA DAUKATEN PRAKTIKAK
Larruazala pubiseko larruazalarekin kontaktu intimoa izatea
Metodo antisorgailuak
Hainbat metodo daude haurdunaldia saihesteko, baina preserbatiboak bakarrik prebenitzen ditu STIak
Antisorgailu guztiak ez dira berdinak, eta ez dute modu berean funtzionatzen. Pertsona bakoitzaren beharren arabera hauta daitezkeen hainbat aukera daude.
Garrantzitsua da aukeraketa egokia egitea, antisorgailu guztiek ez baitute arrisku guztietatik babesten. Gainera, funtsezkoa da bakoitzaren erabilera-moduak errespetatzea, babesa eraginkorra izan dadin.
METODO ANTISORGAILUEN EZAUGARRIAK
Anobulazio-mekanismo antisorgailua
Barrerako mekanismo antisorgailua
STIetatik babesten dute
Ez du babesten STIetatik
Osasun-arreta behar dute
Erabilera iraunkorra
Aldi baterako erabilera
Koitoaren unearen araberako erabilera
Anobulazio-mekanismo antisorgailua
Barrerako mekanismo antisorgailua
STIetatik babesten dute
Ez du babesten STIetatik
Osasun-arreta behar dute
Erabilera iraunkorra
Aldi baterako erabilera
Koitoaren unearen araberako erabilera
Gizonen kondoia
Kondoia zorro bat da, normalean latexezkoa. Baginarekin, uzkiarekin edo ahoarekin kontaktua izan aurretik jartzen da zutitzen ari den zakilean, eta eiakulazioaren edo kontaktua etetearen ondoren erretiratzen da.
Nahi ez diren haurdunaldiak prebenitzeko da eraginkorra, espermatozoideen igarotzea oztopatzen duelako, baita STIak prebenitzeko ere, lesionatutako guneekin kontaktua izatea eta infekzioak izan ditzaketen jariakinak trukatzea saihesten duelako.
Ez du osasun-arretarik behar aldez aurretik, behar bezala kontserbatu besterik ez da behar (beroa eta kalteak saihestuz), eta, jakina, eskura eduki eta koitoan erabili.
Emakumeen kondoia
Koito-erlazioa baino lehen baginan sartzen den poliuretanozko zorroa da, eta zortzi ordu lehenago ere jar daiteke.
Nahi gabeko haurdunaldietatik eta infekzioetatik babesten du, baina gizonen kondoia baino garestiagoa eta leku gutxiagotan dago eskuragarri.
Gizonen eta emakumeen kondoiak dira STIen aurrean babesteko modurik eraginkorrenak.
Ahotiko antisorgailua
Pilulak hormona sintetikoak ditu, eta eguneroko dosietan hartzen dira, emakumeen hormona-zikloa ordezteko eta obulazioa inhibitzeko. Pilulak hartzeko osasun-arreta behar da, osasun-arazoak baztertzeko eta pilula mota egokiena hautatzeko.
Oso eraginkorra da nahi ez diren haurdunaldiak prebenitzeko, betiere behar bezala erabiltzen bada. Bigarren mailako efektuak izan ditzake, hala nola buruko mina edo sexu-desira gutxitzea. Hartzeari uzten zaionean, haurdun geratzeko aukera itzultzen da.
Obulazioa eragozten duten hormona-metodoak
Hormona-metodoek obulazioa inhibitzen dute, eta pilularen antzeko ezaugarriak dituzte, baina erabilera eta iraupena aldatzen dira.
BAGINAKO ERAZTUNA
Baginako eraztunak hormonak ditu plastikozko uztai malgu batean, eta baginako mukosaren bidez odolera xurgatzen dira.
- Aldi baterako erabilera: hilekoa
ADABAKI ANTISORGAILUA
Adabaki antisorgailua astero erabiltzen da, eta hormonak larruazalean zehar xurgatzen dira. Astero adabaki berri bat ipintzen da ipurmasailean, sabelaldean edo besoaren kanpoko aldean, eta astebetez utzi behar zaio atseden hartzen (hiru adabaki hilean).
- Aldi baterako erabilera: astekoa
LARRUAZALPEKO INPLANTEA
Larruazalpeko inplantea, edo «barratxoa», plastikozko hodi txiki bat da, medikuek besoaren barrualdean txertatzen dutena. Hormonak hiru urtez askatzen ditu.
- Aldi baterako erabilera: 3 urte
Larrialdietako antisorgailua
Larrialdi-egoera puntualetarako tratamendu espezifikoak, antisorgailu eraginkorrik erabili ez denean. Hormonalak izan daitezke, arrisku-koitoa baino 72 ordu geroago edo 120 ordu arte hartzen diren pilulak, hain zuzen, eta obulazioa edo ernalketa eragozten dituzte.
Umetoki barruko gailua (UBGa edo kobrezko Ta)
Hormona-metodoek obulazioa inhibitzen dute, eta pilularen antzeko ezaugarriak dituzte, baina erabilera eta iraupena aldatzen dira.
Erabilera iraunkorrak
Metodo iraunkorren artean tronpen lotura eta basektomia daude.
- Mekanismo antikontzeptibo kirurgikoa da.
Chemsex-a. Sexualitatea eta drogak
Zer da chemsex-a?
Chemsex hitza, jatorri britainiarrekoa, chems (chemicals-etik eratorria, drogen aipamen gisa) eta sex (sexua) hitzen fusiotik sortzen da. Substantzien kontsumo sexualizatu mota berezi bat da, gayen sexu-kulturari lotua. Helburu sexualetarako drogak kontsumitzean datza, eta, horren ondorioz, sexu-saio luzeak egiten dira, hainbat orduz edo zenbait egunez luza daitezkeenak. Chemsex-saioak bat-batekoak izan daitezke (noizbehinkako sexu-bikote batekin edo bikote egonkor batekin), hirukoteetan edo talde-sexuan. Badira, esan bezala, bakarka praktikatzen dutenak, material pornografikoa ikusiz, edo beste kontsumitzaile batzuekin Interneten elkarreraginez, adibidez, web-kameren bidez. Espainian, argot terminoak erabiltzen dira: chill, sesioa, kolokoia, festa, bizioa, etab. Nortzuk praktikatzen dute? Gayen, bisexualen eta gizonekin sexua duten gizonen artean gertatzen da. Non praktikatzen da? Chemsex-a etxe partikularretan egitea ohikoena bada ere, gay jendearentzako hainbat negoziotan ere egiten da, hala nola saunetan, sexu-klubetan, hoteletan, lokal pribatuetan, gela ilunak dituzten lokaletan, sexua izateko eremuak dituzten jaialdietan, cruising-guneetan edo aire zabaleko sexu-topaketetan.
Zer droga mota erabiltzen dira gehien chemsex-ean?
Droga hartzeko bideak askotarikoak izan daitezke: ahozkoa, esnifatua, arnastua, erreta, ondestekoa, zain barnekoa, muskulu barnekoa… Injektatutako kontsumoak, gutxiengoa bada ere, arrisku handiagoak ditu osasunerako, eta slam edo slamming esaten zaio.
Zer bidetatik kontsumitzen dira sustantzia horiek?
Droga hartzeko bideak askotarikoak izan daitezke: ahozkoa, esnifatua, arnastua, erreta, ondestekoa, zain barnekoa, muskulu barnekoa… Injektatutako kontsumoak, gutxiengoa bada ere, arrisku handiagoak ditu osasunerako, eta slam edo slamming esaten zaio.
Zer eragin izan dezakete substantzia horiek?
Sexu-testuinguru batean kontsumituta, substantzia horietako ondorioek pertsona erabat kitzikatuta, euforiko eta desinhibituta sentiaraz dezakete. Mugak ezartzeko, sexu-bikoteak baztertzeko edo norberaren sexu-saioa uzteko zailtasunak sor ditzakete. Batzuetan, arrisku handiko sexu- eta kontsumo-jardunbideetara eta muturreko sexu-jokoetara eramaten duten dinamikak sortzen dira.
Informazio gehiago
Sexualitatea pertsona positiboetan
Tratamenduari atxikitzea funtsezkoa da erretrobirusaren kontrako terapiaren prebentzio-eraginkortasuna ziurtatzeko.
GIBa duen pertsona batek tratamendua erregulartasunez hartzen badu eta birus-karga detektaezina mantentzen badu, birusa sexu-bidez transmititzeko arriskua desagertu egiten da. Beraz, GIBa duten pertsonek bizitza sexual aktiboaz goza dezakete birusa bikotekideei transmititu gabe. Gainera, askok seme-alabak modu naturalean eduki ahal izan dituzte erretrobirusaren kontrako prebentziozko tratamenduari esker, bikotekideak edo seme-alabak arriskuan jarri gabe.
Azpimarratu behar da medikazioa behin hartzea ahazteak ez diola eragiten erretrobirusaren kontrako tratamenduaren prebentzio-eraginkortasunari modu nabarmenean. Hala ere, funtsezkoa da tratamenduarekiko atxikidura konstantea mantentzea, prebentziozko eraginkortasuna ziurtatzeko; izan ere, 2 edo 3 eguneko etenak birus-karga handitzea eta berriz ere detekta daitezkeen mailak handitzea eragin dezake.
Sexu-harreman batean arrisku-egoera badago (preserbatiboa apurtzea, adibidez), eta birus-karga oraindik detektaezina ez bada, joan ospitale batera GIBarekiko esposizio osteko profilaxia eskatzeko.
Tratamendua erretrobirusen kontrako farmakoak 28 egunez erabiltzean datza, GIBik ez duen pertsona batek arrisku-esposizio baten ondoren birusa eskuratzeko duen probabilitatea murrizteko.
Bestalde, birus-karga etengabe kontrolpean eduki ezin bada, sexu-bikoteek GIBa harrapatzeko duten arriskua murriztu dezakete esposizio-aurreko profilaxiaren bidez. Estrategia hau erretrobirusaren kontrako farmakoak erabiltzean datza, infektatu gabeko pertsonen infekzioa prebenitzeko.
Laburbilduz, posible da bizitza sexual osasungarria izatea eta GIBaren transmisioa prebenitzea erretrobirusaren kontrako tratamendua eta beste prebentzio-estrategia batzuk egoki erabiliz.
Hainbat prebentzio-estrategia konbinatzeak aukera emango dizu prebentzioa zure behar espezifikoetara egokitzeko.
Informazio gehiago
Haurdunaldia, amaren osasuna eta GIBa
