Zer da GIBa eta nola transmititzen da
Edukien taula
Zer da GIBa eta zer da hiesa
GIBak (Giza Immunoeskasiaren Birusa) immunitate-sistema apurka-apurka suntsitzen du, defentsak gutxitzen ditu eta infekzio, tumore eta bestelako gaixotasun jakin batzuk agertzea errazten du. HIESa (Hartutako Immunoeskasiaren Sindromea) GIBak eragindako infekzioaren egoera aurreratua da.
BIRUSAREN ETA GAIXOTASUNAREN ARTEKO DESBERDINTASUNAK
GIB
Giza immunoeskasiaren birusa
(Ingelesez: HIV)
Birus bat da.
GIBa eduki daiteke, HIESik izan ez arren.
Tratamendu egokiarekin, CD4 zelulak*
ez dira modu arriskutsuan gutxitzen.
HIES
Hartutako immunoeskasiaren sindromea
(Ingelesez: AIDS)
GIBak eragindako gaixotasuna da. Gaixoak bere bizitzan hartu duen eta sortzetikoa ez den immunitate-sistemaren ahultze nabarmen batetik eratorritako sintoma eta zantzuen multzoa da.
Beraz, Hiesa edukitzeko, ezinbestekoa da GIBa izatea.
Gaixotasunak CD4 zelulak* nabarmen murrizten ditu, eta gizabanakoaren bizitza arriskuan jartzen.
*CD4 zelulak: sistema immunologikoaren parte diren zelulak.
Ez da gauza bera GIBaren infekzio-diagnostiko bat edo HIESaren diagnostiko bat jasotzea.
GIBa izatearen diagnostikoak birusa gorputzean dagoela adierazten du. Hiesaren diagnostikoak, berriz, sistema immunologikoa ahulduta dagoela eta beste infekzio batzuekin alderatuz zaurgarriagoa dela esan nahi du. Hala ere, tratamendu egokiarekin eta beharrezko zainketekin, HIESaren diagnostikoa duen pertsona batek bere osasuna berreskura dezake.
Birusaren historia laburra
1981ean gizon homosexualen arteko lehen kasuen berri eman ondoren, Luc Montagnier zientzialariak 1983an aurkitu zuen agente eragilea, GIBa (giza immunoeskasiaren birusa). Urte horretan bertan, HIESaren epidemia heterosexualetan ere agertu zen, eta 1985erako kontinente guztietan hauteman ziren kasuak. 1985ean, bazeuden odolean GIBaren presentzia detektatzeko probak.
Sei urte geroago, 1987an, hainbat erakunde sortu ziren birusaren hedapen azkarra geldiarazteko, eta Estatu Batuetako Elikagaien eta Sendagaien Administrazioak (FDA) gaixotasuna tratatzeko lehen sendagaia baimendu zuen. Erretrobirusen kontrako terapia hirukoitza ez zen eskuragarri egon 1996ra arte. Gaur egun, birusa kontrolatzeko, tratamenduak urruntzeko edo gaixotasuna desagerrarazteko txertoa lortzeko ikertzen jarraitzen dute.
GIBaren transmisio-bideak
Gorputzean lau jariakin daude birusa transmititzeko adina birus eduki dezaketenak: odola, esperma eta likido aurreseminala, baginako jarioak eta GIBa duten pertsonen ama-esnea.
Infekzioa gerta dadin, GIBak odolaren edo mukosen bidez sartu behar du organismoan (ahoaren, baginaren, zakilaren eta ondestearen barne-estaldurak).
GIBa duen pertsona batek birusa transmiti dezake erretrobirusen kontrako tratamendurik jarraitzen ez duenean eta gorputzean birus kopurua handia duenean.
TRANSMISIO-BIDEAK
SEXUALA.
Sarketa bidezko sexu-harremanak (uzkian, baginan edo ahoan) preserbatiborik erabili gabe.
Uzkizko sarketa da arrisku handieneko praktika, eta, ondoren, baginakoa. Sexu-transmisiozko beste infekzio batzuk (STI) badaude, GIBa hartzeko arriskua areagotu egiten da.
GIBari dagokionez, aho-sexuak askoz arrisku txikiagoa dauka. Hala ere, arriskutsua da beste STI batzuen kasuan, hala nola sifilia eta gonorrea.
ODOLA.
Orratzak, xiringak edo injekzioak emateko beste material batzuk, edo infektatutako odolarekin kontaktuan egon den edozein tresna ebakitzailea partekatzea.
Era berean, larruazaleko prozeduretarako (adibidez: tatuajeak, piercingak, akupuntura edo belarrietako zulaketak) tresna zorrotz eta ebakitzaile ez-esterilizatuak partekatzea ere arriskutsua da.
BERTIKALA.
Infektatutako amatik seme-alabara haurdunaldian, erditzean edo edoskitzean.
Gaur egun, haurdunaldiko eta erditzeko erretrobirusaren aurkako tratamenduari, kasu egokietan hautapenezko zesareari eta amagandiko edoskitzea saihesteari esker, ia ez dago GIBa amatik seme-alabara transmititzeko arriskua Espainian.
Sexu-transmisiozko infekzioek (STI) eta GIBak lotura estua dute bi norabideetan.
Alde batetik, lotura estua da, infekzio-bideak partekatzen dituztelako, eta STIen intzidentzia sexu-portaera arriskutsuen adierazle bat delako. Bi norabidekoa da, STIek GIBa hartzeko arriskua handitzen dutelako, eta GIBa duten pertsonek STIak izateko joera handiagoa dutelako, beren sintomak larriagoak izan baitaitezke immunodepresioaren ondorioz.
GIBA EZ DA TRANSMITITZEN:
Sexu-harremanen bidez, GIBa duen pertsona erretrobirusaren aurkako tratamendua hartzen ari denean eta haren birus-karga aldi luze batean detektatu ezin denean.
Musuak, besarkadak, eskua ematea edo elkar ukitzea.
Malkoak, izerdia, listua, eztula edo doministikuak.
Eguneroko objektuak (telefonoak, mahai-tresnak…), arropa, elikagaiak, dutxak, konketak, igerilekuak, kirol-instalazioak edo instalazio publikoak, lan-espazioak, egoitzak, ikastetxeak, bainuetxeak, etab. partekatzea.
Animalien, eltxoen edo beste intsektu batzuen hozkadak edo ziztadak.
Odola ematea edo jasotzea kontrol egokiak dituzten herrialdeetan.
GIBa honako jarduera hauetan transmiti daiteke
bagina-sexua.
uzki-sexua.
Gizon bati aho-sexua egitea, preserbatiborik gabe
(nahiz eta arriskua babesik gabeko bagina- edo uzki-sexuan baino txikiagoa izan).
Drogak injektatzeko materiala partekatzea.
Haurdunaldian edo erditzean, beharrezko neurriak hartzen ez badira.
Amagandiko edoskitzea.
GIBa honako jarduera hauetan transmiti daiteke
uzki-sexua.
egitea, preserbatiborik
gabe
(nahiz eta arriskua babesik gabeko
bagina- edo uzki-sexuan
baino txikiagoa izan).
materiala partekatzea.
GIBa transmititzeko arriskurik ez daukaten jarduerak:
GIBa transmititzeko arriskurik ez daukaten jarduerak:
Eskuak estutzea.
Musukatzea edo besarkatzea.
Platerak edo edalontziak partekatzea.
Komuna partekatzea.
Aire bera arnastea.
doministiku edo eztul egitea.
Eltxoaren ziztadak.
Detektaezina bada, transmitiezina da
Gaur egun, ez dago sendabiderik GIBarentzat, baina infekzioa kontrolpean manten daiteke.
‘Detektaezina’ terminoak esan nahi du gorputz-jariakinen (odolaren, semenaren edo bagina-jariakinaren) birus-karga hain dela txikia, ezen proba batek ezin baitu birusa detektatu, eta, beraz, birus kopuru hori ezin dela transmititu.
Erretrobirusaren kontrako tratamenduak pertsona baten birus-karga maila detektaezinetara murrizten du. Horregatik, ia ezinezkoa da GIBa sexu bidez transmititzea sexu-bikote bati.
Zure osasun-profesionalak azterketa egin ondoren adieraziko dizu detektaezintasuna lortu duzun.
Funtsezkoa da tratamenduari behar bezala jarraitzea, hartualdiak ahaztu edo alde batera utzi gabe; izan ere, horrek birus-karga detekta daitezkeen mailetara igo dezake berriro, eta transmisio-arriskua areagotu.
Birus-karga detektaezin batek GIBaren sexu bidezko transmisioaren aurka soilik babesten du, baina ez du sexu bidezko transmisioko beste infekziorik prebenitzen, hala nola sifilia, gonorrea, klamidiasia, giza papilomaren birusa, 2. motako herpes sinplea eta C hepatitisa, besteak beste.
«GIBa duten pertsonek erretrobirusaren kontrako tratamendua behar bezala hartzen badute, baliteke hilabete batzuen ondoren birus-karga detektaezina izatea.»
«Horrek esan nahi du birusa oso kantitate txikietan dagoela, eta ia ez dagoela kutsatzeko aukerarik.»
«Etengabe birus-karga detektaezina duten pertsonek ez diete birusa beste pertsona batzuei sexu bidez transmititzen.»
«Hori dela eta,
garrantzitsua da GIBa diagnostikatutako pertsonek tratamendua lehenbailehen hastea, ez bakarrik bere osasuna babesteko, baita birusa beste pertsona batzuei transmititzea prebenitzeko ere.»
Iturria: Osasun Ministerioa
GIBarekin bizi diren pertsona askorentzat, birusa transmititu ezin dutela jakiteak bizitza eraldatu die. Preserbatiboarekin edo preserbatiborik gabe sexu-harremanak izatearen artean aukeratzeaz gain, GIBarekin bizi diren eta birus-ezabatzea duten pertsona askok birusarekin bizitzeak dakarren estigmatik aske sentitzen dira.
Informazio gehiago
Tratamenduei buruzko informazio gehiago eskuragarri hemen:
